COVİD-19 DÖNEMİNDE AŞI OLMANIN ÖNEMİ İÇİN tıklayınız

Aşılamanın amacı; yan etki, sakatlık ve ölüm olasılığı yüksek olan hastalıklara karşı bireyleri korumak, salgınları önlemek, hastalığın o bölgeden ve hatta yeryüzünden ortadan kalkmasını sağlamaktır.

Ülkemizde ilk aşılama 1930’da Çiçek hastalığı ile başlamış, aşı uygulamaları sayesinde 1979’da Çiçek hastalığı dünya üzerinde tamamen yok edilmiştir. Ülkemizde son çocuk felci vakası ise Kasım 1998 yılında görülmüş ve ardından DSÖ tarafından Avrupa Bölgesi “Polio’dan Arındırılmış Bölge Sertifikası” ile belgelendirilmiştir. Ülkemizde 2001 yılında kızamık vaka sayısı yaklaşık 31 bin civarında iken, kızamık aşı uygulaması sonrası 2017 yılında vaka sayımız 84 ile sınırlı kalmıştır.

Günümüzde aşılama sayesinde her yıl tüm dünyada, difteri, tetanoz, boğmaca, influenza ve kızamık gibi hastalıklardan 2-3 milyon ölüm engellenebilmektedir. Son olarak 2019 yılı Aralık ayında Çin'in Wuhan kentinde ortaya çıkan Covid-19 hastalığı da küresel bir salgına neden olmuştur. O zamandan bugüne kadar yaklaşık 220 milyon insanı enfekte eden ve 4,6 milyon kişinin ölümüne yol açan SARS-CoV-2 virüsüne karşı verilen mücadelede de en önemli basamak aşı uygulamalarıdır. Bu salgından tümüyle kurtulmak için tüm dünyada aşılanma oranlarının maksimum seviyede yapılması gerekmektedir.

Ülkemizde aşı uygulamaları Sağlık bakanlığımızın onayı ile 14.01.2021 tarihinde ilk öncelik Sağlık çalışanları olmak üzere başlatılmıştır. 04/09/2021 tarihi itibariyle ülkemizde 1.doz aşı yapılma oranı % 79.55, 2. doz aşı yapılma oranı % 61.45’dır.

            Tüm yasakların kalktığı, okulların açıldığı ve aşısız kamu/özel işyeri çalışanlara haftada en az bir gün PCR testi uygulanması zorunluluğunun getirildiği şu dönemde aşılar hakkında çeşitli tereddütleri ortadan kaldırmak ve aşılanan birey sayımızı arttırabilmek amacıyla COVID-19 Hastalığı’na karşı uygulanan aşılar hakkındaki toplumun en çok sorduğu sorulara aşağıda yanıt verilmiştir.

COVID-19 aşısı olmak pandeminin kontrol altına alınmasında niçin önemlidir?

COVID pandemisini kontrol altına alabilmenin tek yolu hastalığın bulaşmasını azaltmaktır. Virus insanlar arasında yayıldıkça değişime uğramakta ve daha bulaşıcı, daha ağır hastalık yapan ve aşıların etkisine daha dayanıklı varyantlar ortaya çıkmaktadır. Aşı, kişileri korumak ve pandemiyi durdurmanın yanı sıra varyant gelişmesini engellemek için de en etkili yöntemdir.

Salgının kontrol altına alınabilmesi için Türkiye’de yaklaşık 60-70 milyon kişinin aşı olması gerekmektedir. Daha bulaşıcı varyantlar ortaya çıkarsa bu sayı artacaktır.

Kaç tür COVID-19 aşısı vardır?

 

COVID hastalığı için dünyada pek çok farklı tür aşı geliştirilmiştir. 2021 yılı Haziran ayı itibariyle dünyada acil kullanım onayı ve ruhsat almış 11 aşı, kullanım onayı almak üzere olan bir aşı olmak üzere toplam 12 adet aşı bulunmaktadır.

Ülkemizde hali hazırda kullanılan ve kullanılması planlanan, aynı zamanda DSÖ tarafından acil kullanım onayı verilmiş/ruhsatlandırılmış aşılar ve türleri şunlardır:

1.       Sinovac-CoronaVac aşısı (Çin); İnaktive virus aşısı; hastalığa neden olmayan ancak bağışıklık yanıtı oluşturan etkisizleştirilmiş virus içeren aşılardır. Her yıl uygulanan grip (influenza) aşıları da inaktif aşılardır.

2.       Pfizer/BioNTech aşısı (ABD-Almanya); m-RNA aşısı; protein üretmek için genetik olarak tasarlanmış RNA parçacıklarını kullanan yeni teknoloji ürünü aşılarıdır.

3.       Gameleya-Sputnik V aşısı (Rusya); Viral vektör aşısı; SARS-CoV-2 virusunun RNA parçacıklarını taşıyan hastalık yapıcı etkisi olmayan virusların kullanıldığı aşılardır.

Acil kullanım onayı çok hızlı verilmedi mi? Aşıların güvenli oldukları kesin bilgi mi?

Aşı sonrası ciddi yan etkiler genellikle ilk 2 ay içerisinde ortaya çıktığından acil kullanım onayı veren kuruluşlar çalışmalarda 2 ay sonunda yan etki görülmemesini yeterli kabul etmişlerdir. Bugüne kadar 6 aydan uzun bir süre içinde farklı aşılardan toplam 2,5 milyar doz uygulanmış ve sonuçların gözlenme şansı olmuştur. Hem Sinovac® hem BioNTech® dünya genelinde güvenle uygulanmaya devam etmektedir.

COVID-19 aşılarının yan etkisi yok mu?

Tüm aşılarda olduğu gibi COVID-19 aşılarının da yan etkileri olabilmektedir. Sık görülen yan etkiler aşı yerinde ağrı, ateş, halsizlik, baş ağrısı, kas ağrısı, ishaldir. Bu yan etkiler, aşıya karşı vücudumuzun yanıt vermesi nedeniyle ortaya çıkar. Genellikle kısa (1-3 gün) sürer ve çoğunlukla günlük yaşantımızı engellemeyecek kadar hafiftirler. İki dozda uygulanan aşılarda ikinci dozdan sonra yan etkiler biraz daha sık görülebilir. Şikayetler ağrı kesici, ateş düşürücü ile azaltılabilir. Daha az sıklıkta karşımıza çıkan önemli bir yan etki ise alerjidir. Çoğu alerjik yan etki önemsizdir, çok nadiren ciddi alerji gelişebilir. Ciddi alerji aşıdan sonraki ilk dakikalarda ortaya çıkacağı için aşılanan kişilerin sağlık kuruluşunu 15-30 dakikadan önce terk etmemesi gerekir.

Hangi COVID-19 aşısını olmalıyız?

Bugüne kadar geliştirilen ve acil kullanım onayı alan tüm COVID-19 aşıları güvenlidir. Bu nedenle, herhangi bir aşıyı özellikle beklemeksizin ilk temin edilecek aşıyı olmanız önerilir. Dünya genelinde uygulanmakta olan aşılar içerisinde, varyantlara yüksek etkisi ve çok sayıda kişiye uygulanmış olmasından kaynaklanan bilimsel veri zenginliği ile BioNTech® öne çıkmaktadır.

Daha önce COVID’e benzer şikayetleri olan ancak PCR ile pozitiflik tespit edilmeyen kişiler şimdi aşılansınlar mı?

 

Daha önce PCR testi ile COVID-19 geçirdiği kanıtlanmayan herkes, bir dönem COVID-19’a benzer şikayetler yaşamış olsalar bile aşılanmalıdır. Aşıların COVID-19 geçirmiş olan kişilerde farklı yan etkileri de olmadığından güvenli bir şekilde aşılanabilirler.

Hastalığı geçirmiş olan kişilerin aşılanması gerekli mi? Ne zaman aşılansınlar?

Bugüne kadarki bilimsel veriler hastalığı belirtili olarak geçiren kişilerde bağışıklığın yaklaşık 6-12 ay devam ettiğini göstermekle birlikte zamanla koruyuculuğun azalması söz konusu olduğundan hastalığı geçiren kişiler 3-6 aydan itibaren aşılanabilirler.

COVID-19 aşısından sonra antikor testlerime baktırmalı mıyım?

Antikor testleri aşının işe yarayıp yaramadığını göstermek için kullanılmazlar. Aşıdan sonra antikorlarınıza baktırmanıza gerek yoktur. Aşıların sağladığı bağışıklık sadece antikorlara bağlı değildir. Rutin testlerle ölçemediğimiz hücre bağışıklığı ve salgılarımızda oluşan antikorlar korunmada çok önemli rol oynarlar.

COVID-19 aşısından önce antikorlarıma baktırmalı mıyım?

Aşı olmak veya olmamak kararı için antikorlarınıza baktırmanıza gerek yoktur.

Aşı olmak COVID-19’a neden olur mu?

Hayır. Acil kullanım onayı almış aşılar bağışıklık sistemimize virusu tanıtmak için farklı teknolojileri kullanırlar ancak hiçbirinin içerisinde canlı virus bulunmamaktadır.

Tek doz aşı COVID-19’dan korur mu?

İki dozda uygulanması gereken aşıların birinci dozundan sonra gelişen koruma yeterli miktarda değildir. Bu yüzden ancak iki dozu tamamladıktan ve ikinci dozun üzerinden 14 gün geçtikten sonra aşının koruyuculuğunun tam olarak başladığını unutmamak gerekir.

İkinci doz aşıyı farklı bir aşı olabilir miyim?

İki doz şeklinde uygulanan aşılarda (ülkemizdeki her iki aşı da böyledir) ilk aşılama şemasının (iki dozun) aynı aşı ile yapılması gerekir. Ancak iki doz aşıyı aynı aşıyla olduktan sonra hatırlatma (rapel) dozları farklı türde bir aşıyla yapılabilir. Eğer seyahat vb. nedenlerle mecbur kalınırsa ilk aşı dozundan 28 gün geçmiş olmak kaydıyla başka aşının aşılama şeması başlatılabilir.

İlk doz aşıdan sonra yan etki ortaya çıkarsa ikinci doz aşıyı yine de olmalı mıyım?

İlk dozdan sonra ciddi yan etki gelişmediği sürece ikinci doz aşınızı olmanızda sakınca yoktur. İlk dozla ciddi yan etki gelişti ise ikinci doz aşının uygulanması kararını hekiminizle görüştükten sonra vermelisiniz.

Aşılanmış olsak da COVID-19 geçirme olasılığı var mı?

 

Evet. Mevcut aşılar hastalık oluşumuna karşı etkili bir koruma sağlamakla birlikte virusun aşılanan kişilere virus bulaşmasına ve hiç hastalanmadan bulaştırıcı olmasına engel olamayabilirler. Bu nedenle aşılanmış kişilerin kişisel korunma önlemlerine salgın kontrol altına alınana kadar uymaları gereklidir.

Diğer aşılarla COVID-19 aşıları arasında belirli bir süre olması gerekir mi?

Hem Sinovac® hem BioNTech® diğer herhangi bir aşıdan önce, sonra ya da eş zamanlı olarak güvenle uygulanabilir. Ancak bir yan etki gelişmesi durumunda hangi aşıya bağlı olduğunun anlaşılması ve kayıtların doğru tutulabilmesi için mümkünse diğer aşı ile arada 14 gün süre bırakılmalıdır.

COVID-19 hastasıyla temasım nedeniyle riskli durumdayım. Aşılanabilir miyim?

On dört günden kısa bir süre önce COVID-19 hastasıyla maske, mesafe ve havalandırma koşullarına uymayan bir biçimde teması olan kişilerin aşılanmak için karantina sürelerinin dolmasını beklemeleri önerilmektedir. Bu önerinin nedeni aşının bu kişilerde koruma etkisinin olmamasından kaynaklanmaktadır.

Aşı kısırlık yapar mı? İleride sahip olacağım çocukta olumsuz etki yapar mı?

Aşılar kısırlık yapmaz. Aşıdan sonraki aylarda, yıllarda gerçekleşecek gebeliklerden doğacak bebekler üzerinde hiçbir aşının olumsuz etkisinin olması beklenmez. Aşı hamilelere yapıldığında bile bebeğe zarar vermemektedir.

Gebeler veya gebe kalmak isteyenler aşılansınlar mı? Hangi aşıyı ne zaman olsunlar?

Gebe veya gebe kalmak isteyenler COVID-19’a karşı aşılanmalıdır. Hiçbir aşının gelecekte gerçekleşecek bir gebelik üzerinde olumsuz etkisi yoktur. Mevcut COVID-19 aşıları arasında gebelikte kullanıma dair en fazla veri BioNTech® aşısına ait olup güvenli olduğu gösterilmiştir. Gebelikten önce veya 3. aydan sonra rahatlıkla uygulanabilir.

Emziren anneler aşı olabilir mi?

Evet. Emziren anneler de COVID-19’a karşı aşılanmalıdır. Mevcut COVID-19 aşıları anne sütü alan bebeklerde herhangi bir yan etkiye neden olmaz.

Yumurta alerjisi olanlar hangi aşıyı olmalı?

Grip aşılarından farklı olarak mevcut COVID-19 aşılarının hiçbiri yumurtada üretilmemektedir. Yumurtaya karşı alerjisi olanlar diğer alerjik bünyeli kişiler gibi Sinovac® veya BioNTech® aşısını olabilirler.

Kanser hastaları hangi aşıyı olsunlar? Ne zaman olsunlar?

 

Hem Sinovac® hem BioNTech® kanser hastalarında güvenle uygulanabilir. Ancak BioNTech® aşısı bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde daha yüksek oranda koruma sağladığı için tercih edilmelidir. İdeal zamanlama kemoterapi başlamadan önce aşılamanın yapılmasıdır. Ancak kemoterapinin geciktirilemeyeceği durumlarda kemoterapiden birkaç gün önce aşı yapılabilir.

Bağışıklık sistemi zayıf olan kişiler hangi aşıyı olsunlar?

Hem Sinovac® hem BioNTech® bağışıklık sistemi zayıflamış hastalarda güvenle uygulanabilir. Ancak BioNTech® aşısı, bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde daha yüksek oranda koruma sağladığı için, tercih edilmelidir.

Multiple Skleroz veya başka sinir hastalığı olanlar aşı olabilir mi?

Evet. COVID-19 aşılarının sinir sistemi üzerinde olumsuz etkileri gösterilmediği gibi bu tür hastalığı olanlarda da güvenle kullanılmaktadırlar.

HIV pozitif bireyler aşılanabilir mi?

HIV pozitif bireylerin COVID-19’a karşı aşılanmasına engel bir durum bulunmamaktadır. Tersine bağışıklık sistemi baskılanmış olduğu için COVID-19 hastalığını ağır geçirebilirler bu yüzden aşılanmaları gerekir. Bu kişilerde daha güçlü koruma sağladığı için BioNTech® aşısı tercih edilmelidir.

Alerjik bünyesi olanlar BioNTech® olabilir mi?

Alerjik bünyesi olanlar, hatta daha önce herhangi bir maddeye veya ilaca (Penisilin gibi) karşı ciddi alerjisi gelişmiş kişiler sağlık kuruluşunda gözetim altında olmak kaydıyla BioNTech® aşısı olabilirler. Aşılara bağlı ciddi alerjik reaksiyonların büyük çoğunluğu ilk dakikalarda ortaya çıktığından aşı olan kişiler sağlık kuruluşunu 15-30 dakikadan önce terk etmemelidir.

Aşı olduğum gün banyo yapabilir miyim?

Aşı olduğunuz gün duş almanızın, banyo yapmanızın hiçbir sakıncası yoktur.

Kalp pili olanlar hangi aşıyı olsunlar?

Kalp pili olan veya kalpte ritim bozukluğu olan kişiler her iki aşıyı (Sinovac® veya BioNTech®) da olabilirler.

BioNTech® aşısı genetik yapımızı bozar mı?

İnsan hücrelerinde genler hücre çekirdeğinde bulunur ve DNA yapısında bilgilerden oluşur. BioNTech® ve benzer teknolojili aşılarda bulunan genetik şifre bileşeni (mRNA) bağışıklık sistemini uyaran proteinlerin hücrelerimizde sentezlenmesini sağlarlar. Ancak bu şifre (mRNA) hücre çekirdeğine giremez, genlerimize ulaşamaz, genlerimizi değiştiremez.

İki doz BioNTech® aşısı oldum. Ne zaman 3. doz aşıyı olmalıyım?

 

Şimdiki veriler BioNTech® aşısının oluşturduğu bağışıklık yanıtının güçlü bir şekilde 9-12 ay devam ettiğini gösterdiğinden 2 doz BioNTech® olan kişilerin 9-12 ay boyunca ek doz aşı olmalarına gerek yoktur.

İki doz Sinovac® aşısı oldum. Ne zaman 3. doz aşıyı olmalıyım? Hangi aşıyı olmalıyım?

İki doz Sinovac® aşısı olan kişilerde oluşan bağışıklık yanıtının 3-6 ay içerisinde giderek azaldığı gözlenmektedir. Ayrıca Sinovac® aşısının tüm dünyada birkaç ay içinde hakim hale gelmesi beklenen Delta varyantına karşı etkisi de sınırlı gözükmektedir. Bu nedenlerle iki doz Sinovac® aşısı olanların ikinci dozdan 3-6 ay sonra 3. doz (hatırlatma veya rapel) aşıyı olması hem kendilerinin korunması hem de Delta varyantının yayılmasının önlenmesi açısından akılcı olacaktır.

Bu kişilerde 3. doz aşı Sinovac® ile uygulanabilir. Ancak Delta varyantına karşı koruyuculuğu sağlamak açısından, özellikle sağlık çalışanları, kalabalık yerlerde çalışanlar gibi virüsle karşılaşma olasılığı yüksek kişilerin, ayrıca daha güçlü bağışıklık oluşturduğu için ileri yaştaki kişiler ve bağışıklık yetmezliği olanların 3. doz aşıyı BioNTech® ile olması tercih edilmelidir.

BioNTech® aşısı ileri yaştaki kişilerde daha çok yan etki yapıyor mu?

BioNTech® aşısının yan etkileri yaş ilerledikçe azalmakta buna karşın koruyuculuğunda ise önemli bir değişiklik olmamaktadır. Sinovac® aşısının koruyuculuğu ileri yaştaki kişilerde azaldığından ileri yaş grubunda ülkemizdeki aşılardan BioNTech® aşısının uygulanması önerilir.

Hastalığı geçirmiş olan kişilerin aşılanması gerekli mi? Ne zaman aşılansınlar?

Bugüne kadarki bilimsel veriler hastalığı belirtili olarak geçiren kişilerde bağışıklığın yaklaşık 6-12 ay devam ettiğini göstermekle birlikte zamanla koruyuculuğun azalması söz konusu olduğundan hastalığı geçiren kişilerin 3-6 aydan itibaren aşılanabilecekleri düşünülmektedir.

Hastalığı geçirmiş olanlar hangi aşıyla aşılansınlar?

Hastalığı geçirmiş olan kişilere 3-6. aydan itibaren tek doz BioNTech® aşısının uygulanması ile yüksek düzeyde bağışıklık yanıtı oluştuğunu gösteren çalışmalar bulunmakla beraber iki doz olmak kaydıyla Sinovac® aşısı uygulamasının da yüksek düzeyde bağışıklık sağladığı gösterilmiştir.

İki doz aşıdan sonra COVID geçirdim. Üçüncü doz aşımı ne zaman olmalıyım?

Bir veya iki doz sonrasında COVID geçiren kişiler tıpkı aşılanmamış ve COVID geçirmiş kişiler gibi hastalıktan sonra 3-6. aydan itibaren aşılanabilecekleri düşünülmektedir.

Solid organ nakli uygulanmış kişilere COVID-19 aşısı yapılabilir mi?

Solid organ nakli yapılmış kişilerde COVID-19’un ağır seyretme riski yüksektir, bu nedenle aşılanarak hastalıktan korunmaları oldukça önemlidir. Solid organ nakli alıcılarında, inaktive virus aşısı veya mRNA aşısı uygulanabilmektedir. Ancak bu kişiler bağışıklık sistemlerini zayıflatan ilaçlar da kullandıkları için, daha immunojen olan mRNA aşılarını tercih etmeleri önerilir.

SARS-CoV-2’ye Karşı Aşı Olarak:

1.       SARS-CoV-2 virüsünün vücudunuza girmesini,

2.       COVID-19 Hastalığını ağır olarak geçirmeyi ya da bu hastalıktan ölmeyi,

3.       COVID-19 virüsünü başkalarına yaymanızı önleyin.

4.       COVID-19'a yakalanmaktan korunan insan sayısını arttırın.

5.       Böylece hastalığın toplumda yayılmasını zorlaştırın, sürü bağışıklığına katkıda bulunun.

6.       SARS-CoV-2 virüsünün yayılmasını, çoğalmasını engelleyerek mutasyona uğramasına ve daha dirençli hale gelmesine izin vermeyin.

KAYNAKLAR

1.       https://asi.saglik.gov.tr/genel-bilgiler/27-asininyararlari Erişim tarihi: 05.09.2021

2.       https://covid19asi.saglik.gov.tr/ Erişim tarihi: 05.09.2021

3.       https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/coronavirus/in-depth/coronavirus-vaccine/art-20484859. Erişim tarihi: 05.09.2021

4.       https://www.klimik.org.tr/2021/06/17/covid-19-asilariyla-ilgili-cok-sorulan-sorular-ve-yanitlari/ Erişim tarihi: 05.09.2021

5.       https://hasuder.org.tr/tag/covid-19-asisi/ Erişim tarihi: 05.09.2021

6.       https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/coronavirus/is-the-covid19-vaccine-safe Erişim tarihi: 05.09.2021 

Aşılamanın amacı; yan etki, sakatlık ve ölüm olasılığı yüksek olan hastalıklara karşı bireyleri korumak, salgınları önlemek, hastalığın o bölgeden ve hatta yeryüzünden ortadan kalkmasını sağlamaktır.

Ülkemizde ilk aşılama 1930’da Çiçek hastalığı ile başlamış, aşı uygulamaları sayesinde 1979’da Çiçek hastalığı dünya üzerinde tamamen yok edilmiştir. Ülkemizde son çocuk felci vakası ise Kasım 1998 yılında görülmüş ve ardından DSÖ tarafından Avrupa Bölgesi “Polio’dan Arındırılmış Bölge Sertifikası” ile belgelendirilmiştir. Ülkemizde 2001 yılında kızamık vaka sayısı yaklaşık 31 bin civarında iken, kızamık aşı uygulaması sonrası 2017 yılında vaka sayımız 84 ile sınırlı kalmıştır.

Günümüzde aşılama sayesinde her yıl tüm dünyada, difteri, tetanoz, boğmaca, influenza ve kızamık gibi hastalıklardan 2-3 milyon ölüm engellenebilmektedir. Son olarak 2019 yılı Aralık ayında Çin'in Wuhan kentinde ortaya çıkan Covid-19 hastalığı da küresel bir salgına neden olmuştur. O zamandan bugüne kadar yaklaşık 220 milyon insanı enfekte eden ve 4,6 milyon kişinin ölümüne yol açan SARS-CoV-2 virüsüne karşı verilen mücadelede de en önemli basamak aşı uygulamalarıdır. Bu salgından tümüyle kurtulmak için tüm dünyada aşılanma oranlarının maksimum seviyede yapılması gerekmektedir.

Ülkemizde aşı uygulamaları Sağlık bakanlığımızın onayı ile 14.01.2021 tarihinde ilk öncelik Sağlık çalışanları olmak üzere başlatılmıştır. 04/09/2021 tarihi itibariyle ülkemizde 1.doz aşı yapılma oranı % 79.55, 2. doz aşı yapılma oranı % 61.45’dır.

Tüm yasakların kalktığı, okulların açıldığı ve aşısız kamu/özel işyeri çalışanlara haftada en az bir gün PCR testi uygulanması zorunluluğunun getirildiği şu dönemde aşılar hakkında çeşitli tereddütleri ortadan kaldırmak ve aşılanan birey sayımızı arttırabilmek amacıyla COVID-19 Hastalığı’na karşı uygulanan aşılar hakkındaki toplumun en çok sorduğu sorulara aşağıda yanıt verilmiştir.

COVID-19 aşısı olmak pandeminin kontrol altına alınmasında niçin önemlidir?

 

COVID pandemisini kontrol altına alabilmenin tek yolu hastalığın bulaşmasını azaltmaktır. Virus insanlar arasında yayıldıkça değişime uğramakta ve daha bulaşıcı, daha ağır hastalık yapan ve aşıların etkisine daha dayanıklı varyantlar ortaya çıkmaktadır. Aşı, kişileri korumak ve pandemiyi durdurmanın yanı sıra varyant gelişmesini engellemek için de en etkili yöntemdir.

Salgının kontrol altına alınabilmesi için Türkiye’de yaklaşık 60-70 milyon kişinin aşı olması gerekmektedir. Daha bulaşıcı varyantlar ortaya çıkarsa bu sayı artacaktır.

Kaç tür COVID-19 aşısı vardır?

 

COVID hastalığı için dünyada pek çok farklı tür aşı geliştirilmiştir. 2021 yılı Haziran ayı itibariyle dünyada acil kullanım onayı ve ruhsat almış 11 aşı, kullanım onayı almak üzere olan bir aşı olmak üzere toplam 12 adet aşı bulunmaktadır.

Ülkemizde hali hazırda kullanılan ve kullanılması planlanan, aynı zamanda DSÖ tarafından acil kullanım onayı verilmiş/ruhsatlandırılmış aşılar ve türleri şunlardır:

  1. Sinovac-CoronaVac aşısı (Çin); İnaktive virus aşısı; hastalığa neden olmayan ancak bağışıklık yanıtı oluşturan etkisizleştirilmiş virus içeren aşılardır. Her yıl uygulanan grip (influenza) aşıları da inaktif aşılardır.

  2. Pfizer/BioNTech aşısı (ABD-Almanya); m-RNA aşısı; protein üretmek için genetik olarak tasarlanmış RNA parçacıklarını kullanan yeni teknoloji ürünü aşılarıdır.

  3. Gameleya-Sputnik V aşısı (Rusya); Viral vektör aşısı; SARS-CoV-2 virusunun RNA parçacıklarını taşıyan hastalık yapıcı etkisi olmayan virusların kullanıldığı aşılardır.

Acil kullanım onayı çok hızlı verilmedi mi? Aşıların güvenli oldukları kesin bilgi mi?

 

Aşı sonrası ciddi yan etkiler genellikle ilk 2 ay içerisinde ortaya çıktığından acil kullanım onayı veren kuruluşlar çalışmalarda 2 ay sonunda yan etki görülmemesini yeterli kabul etmişlerdir. Bugüne kadar 6 aydan uzun bir süre içinde farklı aşılardan toplam 2,5 milyar doz uygulanmış ve sonuçların gözlenme şansı olmuştur. Hem Sinovac® hem BioNTech® dünya genelinde güvenle uygulanmaya devam etmektedir.

COVID-19 aşılarının yan etkisi yok mu?

 

Tüm aşılarda olduğu gibi COVID-19 aşılarının da yan etkileri olabilmektedir. Sık görülen yan etkiler aşı yerinde ağrı, ateş, halsizlik, baş ağrısı, kas ağrısı, ishaldir. Bu yan etkiler, aşıya karşı vücudumuzun yanıt vermesi nedeniyle ortaya çıkar. Genellikle kısa (1-3 gün) sürer ve çoğunlukla günlük yaşantımızı engellemeyecek kadar hafiftirler. İki dozda uygulanan aşılarda ikinci dozdan sonra yan etkiler biraz daha sık görülebilir. Şikayetler ağrı kesici, ateş düşürücü ile azaltılabilir. Daha az sıklıkta karşımıza çıkan önemli bir yan etki ise alerjidir. Çoğu alerjik yan etki önemsizdir, çok nadiren ciddi alerji gelişebilir. Ciddi alerji aşıdan sonraki ilk dakikalarda ortaya çıkacağı için aşılanan kişilerin sağlık kuruluşunu 15- 30 dakikadan önce terk etmemesi gerekir.

Hangi COVID-19 aşısını olmalıyız?

 

Bugüne kadar geliştirilen ve acil kullanım onayı alan tüm COVID-19 aşıları güvenlidir. Bu nedenle, herhangi bir aşıyı özellikle beklemeksizin ilk temin edilecek aşıyı olmanız önerilir. Dünya genelinde uygulanmakta olan aşılar içerisinde, varyantlara yüksek etkisi ve çok sayıda kişiye uygulanmış olmasından kaynaklanan bilimsel veri zenginliği ile BioNTech® öne çıkmaktadır.

Daha önce COVID’e benzer şikayetleri olan ancak PCR ile pozitiflik tespit edilmeyen kişiler şimdi aşılansınlar mı?

Daha önce PCR testi ile COVID-19 geçirdiği kanıtlanmayan herkes, bir dönem COVID-19’a benzer şikayetler yaşamış olsalar bile aşılanmalıdır. Aşıların COVID-19 geçirmiş olan kişilerde farklı yan etkileri de olmadığından güvenli bir şekilde aşılanabilirler.

Hastalığı geçirmiş olan kişilerin aşılanması gerekli mi? Ne zaman aşılansınlar?

 

Bugüne kadarki bilimsel veriler hastalığı belirtili olarak geçiren kişilerde bağışıklığın yaklaşık 6-12 ay devam ettiğini göstermekle birlikte zamanla koruyuculuğun azalması söz konusu olduğundan hastalığı geçiren kişiler 3-6 aydan itibaren aşılanabilirler.

COVID-19 aşısından sonra antikor testlerime baktırmalı mıyım?

 

Antikor testleri aşının işe yarayıp yaramadığını göstermek için kullanılmazlar. Aşıdan sonra antikorlarınıza baktırmanıza gerek yoktur. Aşıların sağladığı bağışıklık sadece antikorlara bağlı değildir. Rutin testlerle ölçemediğimiz hücre bağışıklığı ve salgılarımızda oluşan antikorlar korunmada çok önemli rol oynarlar.

COVID-19 aşısından önce antikorlarıma baktırmalı mıyım?

 

Aşı olmak veya olmamak kararı için antikorlarınıza baktırmanıza gerek yoktur.

 

Aşı olmak COVID-19’a neden olur mu?

 

Hayır. Acil kullanım onayı almış aşılar bağışıklık sistemimize virusu tanıtmak için farklı teknolojileri kullanırlar ancak hiçbirinin içerisinde canlı virus bulunmamaktadır.

Tek doz aşı COVID-19’dan korur mu?

 

İki dozda uygulanması gereken aşıların birinci dozundan sonra gelişen koruma yeterli miktarda değildir. Bu yüzden ancak iki dozu tamamladıktan ve ikinci dozun üzerinden 14 gün geçtikten sonra aşının koruyuculuğunun tam olarak başladığını unutmamak gerekir.

İkinci doz aşıyı farklı bir aşı olabilir miyim?

 

İki doz şeklinde uygulanan aşılarda (ülkemizdeki her iki aşı da böyledir) ilk aşılama şemasının (iki dozun) aynı aşı ile yapılması gerekir. Ancak iki doz aşıyı aynı aşıyla olduktan sonra hatırlatma (rapel) dozları farklı türde bir aşıyla yapılabilir. Eğer seyahat vb. nedenlerle mecbur kalınırsa ilk aşı dozundan 28 gün geçmiş olmak kaydıyla başka aşının aşılama şeması başlatılabilir.

İlk doz aşıdan sonra yan etki ortaya çıkarsa ikinci doz aşıyı yine de olmalı mıyım?

 

İlk dozdan sonra ciddi yan etki gelişmediği sürece ikinci doz aşınızı olmanızda sakınca yoktur. İlk dozla ciddi yan etki gelişti ise ikinci doz aşının uygulanması kararını hekiminizle görüştükten sonra vermelisiniz.

Aşılanmış olsak da COVID-19 geçirme olasılığı var mı?

 

Evet. Mevcut aşılar hastalık oluşumuna karşı etkili bir koruma sağlamakla birlikte virusun aşılanan kişilere virus bulaşmasına ve hiç hastalanmadan bulaştırıcı olmasına engel olamayabilirler. Bu nedenle aşılanmış kişilerin kişisel korunma önlemlerine salgın kontrol altına alınana kadar uymaları gereklidir.

Diğer aşılarla COVID-19 aşıları arasında belirli bir süre olması gerekir mi?

 

Hem Sinovac® hem BioNTech® diğer herhangi bir aşıdan önce, sonra ya da eş zamanlı olarak güvenle uygulanabilir. Ancak bir yan etki gelişmesi durumunda hangi aşıya bağlı olduğunun anlaşılması ve kayıtların doğru tutulabilmesi için mümkünse diğer aşı ile arada 14 gün süre bırakılmalıdır.

COVID-19 hastasıyla temasım nedeniyle riskli durumdayım. Aşılanabilir miyim?

 

On dört günden kısa bir süre önce COVID-19 hastasıyla maske, mesafe ve havalandırma koşullarına uymayan bir biçimde teması olan kişilerin aşılanmak için karantina sürelerinin dolmasını beklemeleri önerilmektedir. Bu önerinin nedeni aşının bu kişilerde koruma etkisinin olmamasından kaynaklanmaktadır.

Aşı kısırlık yapar mı? İleride sahip olacağım çocukta olumsuz etki yapar mı?

 

Aşılar kısırlık yapmaz. Aşıdan sonraki aylarda, yıllarda gerçekleşecek gebeliklerden doğacak bebekler üzerinde hiçbir aşının olumsuz etkisinin olması beklenmez. Aşı hamilelere yapıldığında bile bebeğe zarar vermemektedir.

Gebeler veya gebe kalmak isteyenler aşılansınlar mı? Hangi aşıyı ne zaman olsunlar?

 

Gebe veya gebe kalmak isteyenler COVID-19’a karşı aşılanmalıdır. Hiçbir aşının gelecekte gerçekleşecek bir gebelik üzerinde olumsuz etkisi yoktur. Mevcut COVID-19 aşıları arasında gebelikte kullanıma dair en fazla veri BioNTech® aşısına ait olup güvenli olduğu gösterilmiştir. Gebelikten önce veya 3. aydan sonra rahatlıkla uygulanabilir.

Emziren anneler aşı olabilir mi?

 

Evet. Emziren anneler de COVID-19’a karşı aşılanmalıdır. Mevcut COVID-19 aşıları anne sütü alan bebeklerde herhangi bir yan etkiye neden olmaz.

Yumurta alerjisi olanlar hangi aşıyı olmalı?

 

Grip aşılarından farklı olarak mevcut COVID-19 aşılarının hiçbiri yumurtada üretilmemektedir. Yumurtaya karşı alerjisi olanlar diğer alerjik bünyeli kişiler gibi Sinovac® veya BioNTech® aşısını olabilirler.

Kanser hastaları hangi aşıyı olsunlar? Ne zaman olsunlar?

 

Hem Sinovac® hem BioNTech® kanser hastalarında güvenle uygulanabilir. Ancak BioNTech® aşısı bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde daha yüksek oranda koruma sağladığı için tercih edilmelidir. İdeal zamanlama kemoterapi başlamadan önce aşılamanın yapılmasıdır. Ancak kemoterapinin geciktirilemeyeceği durumlarda kemoterapiden birkaç gün önce aşı yapılabilir.

Bağışıklık sistemi zayıf olan kişiler hangi aşıyı olsunlar?

 

Hem Sinovac® hem BioNTech® bağışıklık sistemi zayıflamış hastalarda güvenle uygulanabilir. Ancak BioNTech® aşısı, bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde daha yüksek oranda koruma sağladığı için, tercih edilmelidir.

Multiple Skleroz veya başka sinir hastalığı olanlar aşı olabilir mi?

 

Evet. COVID-19 aşılarının sinir sistemi üzerinde olumsuz etkileri gösterilmediği gibi bu tür hastalığı olanlarda da güvenle kullanılmaktadırlar.

HIV pozitif bireyler aşılanabilir mi?

 

HIV pozitif bireylerin COVID-19’a karşı aşılanmasına engel bir durum bulunmamaktadır. Tersine bağışıklık sistemi baskılanmış olduğu için COVID-19 hastalığını ağır geçirebilirler bu yüzden aşılanmaları gerekir. Bu kişilerde daha güçlü koruma sağladığı için BioNTech® aşısı tercih edilmelidir.

Alerjik bünyesi olanlar BioNTech® olabilir mi?

 

Alerjik bünyesi olanlar, hatta daha önce herhangi bir maddeye veya ilaca (Penisilin gibi) karşı ciddi alerjisi gelişmiş kişiler sağlık kuruluşunda gözetim altında olmak kaydıyla BioNTech® aşısı olabilirler. Aşılara bağlı ciddi alerjik reaksiyonların büyük çoğunluğu ilk dakikalarda ortaya çıktığından aşı olan kişiler sağlık kuruluşunu 15-30 dakikadan önce terk etmemelidir.

Aşı olduğum gün banyo yapabilir miyim?

 

Aşı olduğunuz gün duş almanızın, banyo yapmanızın hiçbir sakıncası yoktur.

 

Kalp pili olanlar hangi aşıyı olsunlar?

 

Kalp pili olan veya kalpte ritim bozukluğu olan kişiler her iki aşıyı (Sinovac® veya BioNTech®) da olabilirler.

BioNTech® aşısı genetik yapımızı bozar mı?

 

İnsan hücrelerinde genler hücre çekirdeğinde bulunur ve DNA yapısında bilgilerden oluşur. BioNTech® ve benzer teknolojili aşılarda bulunan genetik şifre bileşeni (mRNA) bağışıklık sistemini uyaran proteinlerin hücrelerimizde sentezlenmesini sağlarlar. Ancak bu şifre (mRNA) hücre çekirdeğine giremez, genlerimize ulaşamaz, genlerimizi değiştiremez.

İki doz BioNTech® aşısı oldum. Ne zaman 3. doz aşıyı olmalıyım?

 

Şimdiki veriler BioNTech® aşısının oluşturduğu bağışıklık yanıtının güçlü bir şekilde 9-12 ay devam ettiğini gösterdiğinden 2 doz BioNTech® olan kişilerin 9-12 ay boyunca ek doz aşı olmalarına gerek yoktur.

İki doz Sinovac® aşısı oldum. Ne zaman 3. doz aşıyı olmalıyım? Hangi aşıyı olmalıyım?

 

İki doz Sinovac® aşısı olan kişilerde oluşan bağışıklık yanıtının 3-6 ay içerisinde giderek azaldığı gözlenmektedir. Ayrıca Sinovac® aşısının tüm dünyada birkaç ay içinde hakim hale gelmesi beklenen Delta varyantına karşı etkisi de sınırlı gözükmektedir. Bu nedenlerle iki doz Sinovac® aşısı olanların ikinci dozdan 3-6 ay sonra 3. doz (hatırlatma veya rapel) aşıyı olması hem kendilerinin korunması hem de Delta varyantının yayılmasının önlenmesi açısından akılcı olacaktır.

Bu kişilerde 3. doz aşı Sinovac® ile uygulanabilir. Ancak Delta varyantına karşı koruyuculuğu sağlamak açısından, özellikle sağlık çalışanları, kalabalık yerlerde çalışanlar gibi virüsle karşılaşma olasılığı yüksek kişilerin, ayrıca daha güçlü bağışıklık oluşturduğu için ileri yaştaki kişiler ve bağışıklık yetmezliği olanların 3. doz aşıyı BioNTech® ile olması tercih edilmelidir.

BioNTech® aşısı ileri yaştaki kişilerde daha çok yan etki yapıyor mu?

 

BioNTech® aşısının yan etkileri yaş ilerledikçe azalmakta buna karşın koruyuculuğunda ise önemli bir değişiklik olmamaktadır. Sinovac® aşısının koruyuculuğu ileri yaştaki kişilerde azaldığından ileri yaş grubunda ülkemizdeki aşılardan BioNTech® aşısının uygulanması önerilir.

Hastalığı geçirmiş olan kişilerin aşılanması gerekli mi? Ne zaman aşılansınlar?

 

Bugüne kadarki bilimsel veriler hastalığı belirtili olarak geçiren kişilerde bağışıklığın yaklaşık 6-12 ay devam ettiğini göstermekle birlikte zamanla koruyuculuğun azalması söz konusu olduğundan hastalığı geçiren kişilerin 3-6 aydan itibaren aşılanabilecekleri düşünülmektedir.

Hastalığı geçirmiş olanlar hangi aşıyla aşılansınlar?

 

Hastalığı geçirmiş olan kişilere 3-6. aydan itibaren tek doz BioNTech® aşısının uygulanması ile yüksek düzeyde bağışıklık yanıtı oluştuğunu gösteren çalışmalar bulunmakla beraber iki doz olmak kaydıyla Sinovac® aşısı uygulamasının da yüksek düzeyde bağışıklık sağladığı gösterilmiştir.

İki doz aşıdan sonra COVID geçirdim. Üçüncü doz aşımı ne zaman olmalıyım?

 

Bir veya iki doz sonrasında COVID geçiren kişiler tıpkı aşılanmamış ve COVID geçirmiş kişiler gibi hastalıktan sonra 3-6. aydan itibaren aşılanabilecekleri düşünülmektedir.

Solid organ nakli uygulanmış kişilere COVID-19 aşısı yapılabilir mi?

 

Solid organ nakli yapılmış kişilerde COVID-19’un ağır seyretme riski yüksektir, bu nedenle aşılanarak hastalıktan korunmaları oldukça önemlidir. Solid organ nakli alıcılarında, inaktive virus aşısı veya mRNA aşısı uygulanabilmektedir. Ancak bu kişiler bağışıklık sistemlerini zayıflatan ilaçlar da kullandıkları için, daha immunojen olan mRNA aşılarını tercih etmeleri önerilir.

SARS-CoV-2’ye Karşı Aşı Olarak:

 

  1. SARS-CoV-2 virüsünün vücudunuza girmesini,

  2. COVID-19 Hastalığını ağır olarak geçirmeyi ya da bu hastalıktan ölmeyi,

  3. COVID-19 virüsünü başkalarına yaymanızı önleyin.

  4. COVID-19'a yakalanmaktan korunan insan sayısını arttırın.

  5. Böylece hastalığın toplumda yayılmasını zorlaştırın, sürü bağışıklığına katkıda bulunun.

  6. SARS-CoV-2 virüsünün yayılmasını, çoğalmasını engelleyerek mutasyona uğramasına ve daha dirençli hale gelmesine izin vermeyin.

KAYNAKLAR

 

  1. https://asi.saglik.gov.tr/genel-bilgiler/27-asininyararlari Erişim tarihi: 05.09.2021

  2. https://covid19asi.saglik.gov.tr/ Erişim tarihi: 05.09.2021

  3. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/coronavirus/in-depth/coronavirus-vaccine/art- 20484859. Erişim tarihi: 05.09.2021

  4. https://www.klimik.org.tr/2021/06/17/covid-19-asilariyla-ilgili-cok-sorulan-sorular-ve- yanitlari/ Erişim tarihi: 05.09.2021

  5. https://hasuder.org.tr/tag/covid-19-asisi/ Erişim tarihi: 05.09.2021

  6. https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/coronavirus/is-the-covid19- vaccine-safe Erişim tarihi: 05.09.2021

Güncelleme Tarihi: 9/6/2021 1

DİĞER HABERLER
  • COVİD-19 DÖNEMİNDE AŞI OLMANIN ÖNEMİ İÇİN tıklayınız

  • Nöroloji Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Buket YILMAZ hastanemizde hasta kabulüne başlamıştır. Randevu için www.sankotip.com 0 342 211 50 00

  • Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Doç. Dr. Ali İrfan GÜZEL hastanemizde hasta kabulüne başlamıştır. Randevu için www.sankotip.com 0 342 211 50 00

  • Genel Cerrahi/Organ Nakli Opr. Dr. Kenan DEMİRBAKAN hastanemizde hasta kabulüne başlamıştır. Randevu için www.sankotip.com 0 342 211 50 00

  • Çocuk Cerrahisi Uzmanı Doç. Dr. Osman Zeki KARAKUŞ hastanemizde hasta kabulüne başlamıştır. Randevu için www.sankotip.com 0 342 211 50 00

  • Organ Nakil Merkezi Sorumlu Hekimi Doç. Dr. Yücel YÜKSEL hastanemizde hasta kabulüne başlamıştır. Randevu için www.sankotip.com 0 342 211 50 00

  • Kadın Hastalıkları ve Doğum (Tüp Bebek Merkezi) Kliniği Uzmanı Prof. Dr. Ilgın TÜRKÇÜOĞLU hastanemizde hasta kabulüne başlamıştır. Randevu için www.sankotip.com 0 342 211 50 00

  • Sayın Hekimlerimiz Sağlık Bakanlığı tarafından hazırlanan Yoğun Bakım Ünitesinde Kritik Hasta Bakımı ve Temel İlkeleri Eğitim Modülüne katılım sağlamak için tıklayınız.

  • Psikiyatri Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Barış YILBAŞ hastanemizde hasta kabulüne başlamıştır. Randevu için www.sankotip.com 0 850 811 87 65

  • TÜRKİYE'DE TS 13811 Hijyen ve Sanitasyon Yönetim Sistemi Belgesi almaya hak kazanan İLK HASTANE OLMANIN GURURUNU YAŞIYORUZ.

  • Kalp ve Damar Cerrahisi Uzmanı Doç. Dr. Bülent MEŞE hastanemizde hasta kabulüne başlamıştır. Randevu için www.sankotip.com 0 342 211 50 00

  • Çocuk Endokrinolojisi Uzmanı Doç. Dr. Özge YÜCE hastanemizde hasta kabulüne başlamıştır. Randevu için www.sankotip.com 0 342 211 50 00

  • Hastanemiz, Sağlık Turizmi Yetkili Belgesi almaya hak kazanmıştır.